Pojęcie autyzmu i kryteria diagnostyczne

 

Autyzm (ang. autism; fr. autisime; niem. autismus; ros. autism) to pojęcie wprowadzone do psychiatrii w 1911 roku przez E. Bleulera dla określenia jednego
z centralnych objaw schizofrenii; według E. Bleulera charakteryzuje się rozluźnieniem dyscypliny myślenia logicznego w połączeniu z zamknięciem się we własnym świecie (Encyklopedia Pedagogiczna XXI wieku- praca zbiorowa, Wydawnictwo Akademickie ŻAK, 2003, s. 260).

Autyzm to zaburzenie rozwojowe, silnie ograniczające funkcjonowanie społeczne, komunikacje i rozwój poznawczy. Ujawnia się we wczesnym dzieciństwie, zwykle przed 3 rokiem życia (B. Zwierzyńska,  2009, s. 55).

Zdiagnozowanie autyzmu jest niezwykle trudnym zadaniem. Ze względu na brak jednoznacznych przyczyn i różnorodność zaburzeń, diagnozy tej powinien dokonać zespół specjalistów – pediatrów, psychiatrów, logopedów, psychologów
i pedagogów.

Ponieważ nie istnieją biologiczne wskaźniki autyzmu ani testy medyczne pozwalające na wykrycie autyzmu, diagnoza opiera się na analizie zachowania dziecka, określonych trudności. Proces diagnozowania obejmuje jednak badania medyczne.

Medyczna część badania obejmuje stan zdrowia somatycznego, słuchu i wzroku oraz badania neurologiczne. Do najczęściej zalecanych badan należą:

  • testy genetyczne (na podstawie badania stwierdza się ewentualnie nieprawidłowości genetyczne powodujące zaburzenia rozwoju dziecka – nie ma jednak testu, który wskazałby obecność genu autyzmu),
  • badania metaboliczne,
  • badanie słuchu,
  • badanie budowy i funkcjonowanie mózgu,
  • elektroencefalografia (EEG),
  • rezonans magnetyczny,
  • tomografia komputerowa (E. Pisula, 2010, s. 92).

Ważne miejsce w procesie diagnostycznym zajmuje szczegółowy wywiad
z rodzicami na temat historii życia dziecka i rodziny.

Drugim ważnym źródłem informacji jest dla diagnosty obserwacja zachowania dziecka. Obserwacja powinna odbywać się w rożnych okolicznościach, choć czasami nie jest to łatwe (np.: gdy dziecko mieszka daleko, rodzice proszeni są o nagrywanie sytuacji gdzie dziecka sprawia problem). Dziecko obserwowane jest wśród rówieśników; podczas relacji – kontaktu z rodzicami. Podczas badania także profesjonaliści sami podejmują próbę nawiązania kontaktu i wspólnej zabawy
z dziećmi.

Kryteria diagnostyczne autyzmu zmieniły się znacznie w ostatnich latach
i obecnie definiowane są jako zbiór symptomów dotyczących głównie zachowania.

W przypadku diagnostyki szczegółowej dotyczącej autyzmu, podstawowymi ilościowymi kategoriami klasyfikacyjnymi diagnostycznymi są: DSM – IV
(ang. Diagnostics and Statistical Manual) Amerykanskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (1994) oraz ICD – 10, Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych (ang. International Classification of Disease and Health Related Problems – Tenth Revision), opracowana w 1993 roku przez Światową Organizację Zdrowia (World Health Organization – WHO). Obydwa te systemy klasyfikują autyzm jako rozległe zaburzenie rozwojowe. Badania osób autystycznych za pomocą tych narzędzi robione są na podstawie tzw. objawów osiowych. Diagnoza autyzmu w DSM – IV i ICD – 10 skupia się na trzech głównych grupach symptomów:

  1. jakościowe upośledzenie umiejętności wchodzenia interakcje społeczne
    – oznaki zaburzenia w funkcjonowaniu społecznym najlepiej wykryć
    w 2 – 3 roku życia. Najczęściej jest to brak zainteresowania zabawą
    z innymi dziećmi, bierne tolerowanie lub niechęć wobec kontaktu fizycznego. Dziecko z autyzmem wiele uwagi poświęca przedmiotom.
  2. jakościowe upośledzenie komunikacji werbalnej i pozawerbalnej oraz aktywności związanych z wykorzystaniem wyobraźni – wiele dzieci
    z autyzmem zaczyna mówić późno lub wcale. W tym przypadku ani gestykulacja, ani wyraz twarzy nie pojawiają się w zastępstwie mowy. Jeśli dziecko tylko powtarza jak echo słowa i całe frazy, ale samo nie wytwarza ich spontanicznie, to ten fakt powinien budzić duzy niepokój.
  3. wyraźnie ograniczony repertuar zachowań i zainteresowań – występujące w autyzmie zjawiska o charakterze repetytywnym obejmują proste stereotypie ruchowe, np. drapanie, machanie rekami, kiwanie się
    (U. Frith, 2008, s. 29 – 30).

Te zaburzenia rozwoju muszą być zaobserwowane u dziecka przed ukończeniem przez nie trzeciego roku życia (M. Młynarska, 2008, s. 94).

Podczas badania osób podejrzewanych o autyzm należy obserwować następujące zachowania związane z interakcjami społecznymi:

  • trudności w utrzymaniu kontaktu wzrokowego,
  • zaburzenia w mimice,
  • brak gestu wskazywania palcem lub machania,
  • niezdolność do nawiązywania kontaktów z rówieśnikami,
  • niezdolność do dzielenia się z inna osoba swoimi zainteresowaniami,
  • niezdolność do pokazywania innym rożnych przedmiotów (M. Młynarska, 2008, s. 94).

W klasyfikacji DSM – IV przedstawione wyżej objawy są istotne przy postawieniu diagnozy potwierdzającej lub wykluczającej zaburzenia autystyczne.

            W drugiej kolejności odnosi się do aspektu komunikacyjnego, gdzie bierze się pod uwagę objawy takie jak:

  • opóźnienie rozwoju mowy lub jej brak i brak gestów towarzyszących komunikacji,
  • mowa stereotypowa z dużą liczbą powtórzeń,
  • duże trudności w uczestniczeniu w zabawie angażującej wyobraźnie.

            W trzeciej grupie znajdują się stereotypowe, ograniczone wzorce zachowań, które objawiają się poprzez:

  • nienormalne zaabsorbowanie stereotypowymi tematami,
  • pielęgnowanie rutynowych zachowań i wykonywanie rytuałów,
  • występowanie zachowań kompulsywnych, np.: potrzepywanie rękami lub wykonywanie dziwnych ruchów ciałem,
  • uporczywe zajmowanie się szczegółami związanymi z danym przedmiotem
    (M. Młynarska, 2008, s. 95).

W ICD – 10 klasyfikacji zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania autyzm figuruje jako pozycja F84. Główne objawy nieprawidłowego lub upośledzonego rozwoju są wyodrębnione spośród trzech obszarów:

  • rozumienie i ekspresja językowa używane w społecznym porozumiewaniu się,
  • rozwój wybiórczego przywiązania społecznego lub wzajemnych kontaktów społecznych,
  • funkcjonalna lub symboliczna zabawa.

            Proces diagnozy służy dziecku i jego rodzinie. Powinien on zapoczątkować ciąg dalszych działań mających na celu dostarczenie im pomocy.

 

Niepokojące objawy

Kart praw osób z autyzmem